cojak.net.pl

słownik [wg SJP PWN]
  1. zbiór wyrazów ułożonych i opracowanych według pewnej zasady, zwykle objaśnianych pod względem znaczeniowym;
  2. indywidualny zasób wyrazów.
  1. słownik dwujęzyczny [wg SJP PWN] słownik, w którym są podane wyrazy jednego języka i odpowiadające im wyrazy innego języka.
  1. podstawić—podstawiać [wg SJP PWN] zastąpić jedną osobę inną osobą, jedną rzecz inną rzeczą.
język [wg SJP PWN]
  1. system znaków dźwiękowych służących do porozumiewania się przez członków danego narodu, społeczeństwa;
  2. sposób porozumiewania się ludzi pewnego środowiska lub zawodu oraz zapisu i przekazywania informacji w jakiejś dziedzinie wiedzy;
  3. sposób formułowania wypowiedzi w mowie lub piśmie, charakterystyczny dla danego człowieka, autora, dzieła, epoki;
  4. utrwalony społecznie zespół znaków dotyczących jakichś działań człowieka lub wyrażających jego emocje oraz każdy układ elementów rzeczywistości, któremu człowiek nadał jakąś treść.
konotacja
  1. w logice: znaczenie nazwy, rozumiane jako zbiór cech wyróżniających, wspólnych wszystkim przedmiotom oznaczanym przez tę nazwę. Znajomość konotacji nazwy pozwala wskazać przedmiot, któremu owa nazwa przysługuje;
  2. w stylistyce: otoczka, aura znaczeniowa wyrazu, będąca zbiorem kojarzonych z nim rozmaitych, drugorzędnych i okazjonalnych cech semantycznych, wytworzona w rezultacie częstego pojawiania się tego wyrazu w pewnych kontekstach leksykalnych;
  3. w składni: zdolność wyrazu otwierania miejsca w tekście dla określonych innych wyrazów ze względu na łączące je z nimi związki kategorialno–gramatyczne lub też ze względu na związki znaczeniowe.
  1. odcień [wg SJP PWN] (znaczeniowy, emocjonalny) drobna różnica zaznaczająca się w czymś
pojęcie [wg SJP PWN]
  1. myślowe odzwierciedlenie istotnych cech przedmiotów lub zjawisk;
  2. wyobrażenie, pogląd, wiedza o czymś.
  1. stygmatyzacja [wg SJP PWN] publiczne potępianie jakiejś osoby lub grupy osób i odrzucanie ich w kontaktach społecznych

Słownik podstawień

Język służy nie tylko do porozumiewania się. W języku myślimy, wyrażamy siebie, opisujemy rzeczywistość i tworzymy kulturę. Język ma wpływ na rozwój pojedynczego człowieka, narodów i społeczeństw. Bogaty język i sprawny umysł pozwalają nam szukać odpowiedzi na podstawowe pytanie egzystencjalne: Skąd pochodzimy, kim jesteśmy i dokąd zmierzamy? Wraz z rozwojem ludzkości następował rozwój języka/języków. W miarę rozwoju kontaktów między ludźmi precyzowało się znaczenie dźwięków, znaków oraz słów. Rozumienie treści, które ono niosą, przez coraz większy krąg ludzi sprzyjało powstawaniu cywilizacji.
Historia nauki uczy nas, że wymiana myśli oraz dyskurs naukowy przynosi pozytywne rezultaty, gdy posługujemy się dobrze zdefiniowanymi pojęciami, a gdy panuje chaos pojęciowy, to dochodzi do kłótni i przepychanek słownych.

Ponieważ przekaz, który do nas dociera ma znaczący wpływ na nasze myślenie o sobie i otaczającym nas świecie oraz nasz stosunek do niego, to język może i jest wykorzystywany też jako narzędzie celowego, zaplanowanego wpływania na myślenie, postawy, zachowania ludzi. W tym przypadku język, rozumiany jako dżwięki, znaki, obrazy i słowa, jest narzędziem reklamy, propagandy oraz indoktrynacji. Szczególnie perfidne i zarazem niebezpieczne są oddziaływania realizowane metodą małych kroków i manipulacje na odcieniach znaczeniowych i emocjonalnych. Słowa mogą mieć konotację pozytywną, negatywną lub neutralną. Możną ją zmieniać przez wielokrotne powtarzanie słowa w nowym kontekście, zmienionym, a nawet przeciwnym, w stosunku do poprzedniego, już utartego. Tak więc - dla celów promocji idelogii - słowom o konotacji neutralnej nadaje się wydźwięk negatywny lub nawet pejoratywny, pojęciom o konotacji negatywnej zaś nadaje się zabarwienie pozytywne.

Zjawisko to można zilustrować na przykładzie słowa tolerancja (łac. tolerantia 'znoszenie, cierpliwa wytrwałość'). "Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego" (SJPD) zawiera taką jego definicję dla sfery relacji międzyludzkich: tolerancja - wyrozumiałość, pobłażanie dla cudzych poglądów, wierzeń, dla czyjego postępowania, a "Słownik języka polskiego PWN" (SJP PWN): tolerancja - poszanowanie czyichś poglądów, wierzeń, upodobań, różniących się od własnych. "Wielki słownik języka polskiego pod red. P. Żmigrodzkiego" (WSJP) podaje dwie definicje: tolerancja 1. (religijna) poszanowanie cudzych poglądów, wierzeń, preferencji i sposobów postępowania, różnych od tych, które samemu się przejawia; 2. (pobłażanie) pobłażanie dla niepożądanych i nagannych zjawisk i czynów lub osób nagannie się zachowujących.

SJPD, który był wydany w okresie od 1958 do 1969 roku używa w objaśnieniu słowa tolerancja wyrazów wyrozumiałość, pobłażanie, we współczesnym internetowym SJP PWN wyrazy te zastąpiono już - zgodnie, jak się wydaje, z nakazem poprawności politycznej - wyrazem poszanowanie. Oznacza to zmianę dotychczasowego znaczenia słowa tolerancja w kierunku zrozumieniaakceptacji, co powoduje rozmycie dotychczas jednoznacznego znaczenia słowa toleracja oraz utrudnienie dyskursu społecznego.

Jednym ze sposobów przeinaczania znaczenia słów jest usuwanie z obiegu definicji niektórych pojęć oraz używanie ich w kontekstach, które przeczą pierwotnemu, powszechnemu rozumieniu ich sensu. Przykładowo, sentencja Alexisa de Tocqueville'a Wolność człowieka kończy się tam, gdzie zaczyna się wolność drugiego człowieka. stwierdza wprost, że wolność jednostki nie jest nieograniczona. Dlatego obecnie jest ona coraz rzadziej cytowana, natomiast słowo wolność jest używane bez żadnych wyjaśnień w publikatorach najczęściej w tekstach sugerujących, że niczym nieograniczona wolność jednostki jest imperatywem kategorycznym i jej wartość jest nadrzędna nad innymi wartościami, w tym dobrem wspólnym.

W sposób ukryty można również zmieniać znaczenie przekazu przed zastępowanie słów innymi wyrazami o takiej samej konotacji emocjonalnej, ale o  innym odcieniu znaczeniowym. Służy to zmianie oceny elementów rzeczywistości. Takie zjawisko obserwuje się dzisiaj przede wszystkim w przypadku pojęć odnoszących się do stosunków społecznych, moralności i wiary, czyli do sfery, w której stosunkowo łatwo wzbudzać emocje. Jest ono często związane z etykietowaniem i stygmatyzacją ludzi.

Poniższa lista zawiera przykłady świadomych manipulacji językowych, wykorzystywanych do promocji ideologii, które w rzetelnej debacie publicznej, sporze na argumenty, byłyby na pozycji spalonej. Takie manipulacje są bardzo groźne, ponieważ zmieniają nas stopniowo, prawie w niezauważalny sposób. Dla własnego dobra warto poświęcić parę chwil na refleksję nad tym zjawiskiem.
Strzałka () wskazuje na kierunek podstawienia znaczenia.

aborcja → dzieciobójstwo

akceptować → tolerować

akceptacja → tolerancja

amoralność → wolność

ateistyczne państwo → państwo światopoglądowo neutralne

bezbożność → nowoczesność

brak odpowiedzialności → wolność

choroba → ciąża, stan błogosławiony

cnota → nieróbstwo, lenistwo

członek mniejszości → jednostka prześladowana

depopulacja → ludobójstwo

dobro → prawo stanowione przez człowieka

ekologizm → ekologia

ekonomiczna przydatność człowieka → miara wartości życia ludzkiego

ekspert → wyższy stopień znawcy, z którym nie wolno polemizować

faszysta → wyznawca tradycyjnych wartości

fundamentalizm → wierność wartościom i zasadom

gatunek zwierzęcia → człowiek

głupiec → wierzący w Boga

humanitaryzm → zabijanie dzieci nienarodzonych, kalekich, starców

imaginacja → rzeczywistość

inaczej zdrowy → chory

inaczej sprawny → niepełnosprawny, inwalida

jednolitość → jedność

laicyzm → neutralność

miłosierdzie → pobłażanie

mniejszość → ofiara przemocy większości

mniejszość (lewicowo-liberalna) → postępowa część społeczeństwa

mowa nienawiści → cytowanie Pisma Świętego

nieograniczona wolność jednostki → wolność

normalność → dewiacje

nowe → dobre

ofiara przemocy → mniejszość, kobieta

ograniczenie wolności → moralność, religia, wartości

opium ludu, opium dla ludu, opium dla mas → religia

opresyjne środowisko → tradycyjna rodzina

optymizm (bezmyślny) → nadzieja

państwo świeckie → państwo zwalczające Kościół katolicki

patriota → faszysta

płeć kulturowa, płeć społeczna → prawdziwa płeć

poniżanie → krytyka, ocenianie, wartościowanie

postęp techniczny → postęp w rozwoju człowieka

poszanowanie dla ideologii → szacunek dla człowieka, który ją reprezentuje

pożądanie → uczucie

praca seksualna (sex working) → prostytucja

prawda uzgodniona (umowa społeczna) → prawda

prawo reprodukcyjne → zabijanie dzieci nienarodzonych

przesąd → religia

przeszkoda do usunięcia na drodze do pełnej wolności → płeć biologiczna

przeszkoda na drodze do kariery → dziecko

przeszkoda na drodze do sukcesu → moralność

przyjemność → szczęście

przymus → przemoc

racja, słuszność, pogląd (przekonanie) → prawda

rozpasanie moralne → wyraz wolności człowieka

rozwiązłość → wolność

równocenność → równość (wobec prawa, w godności ludzkiej)

siła tyranizująca mniejszość → większość

społeczeństwo → naród

sprawca przemocy → większość, mężczyzna

stare → złe

status majątkowy lub społeczny → żródło godności człowieka

stresowanie → stawianie wymagań, egzekwowanie obowiązków

swawola → wolność

szkodnik → człowiek

tolerancja represywna Tolerancja represywna - tradycyjna tolerancja mniejszości.
[za: Krzysztof Karoń, „Historia antykultury. Podstawy wiedzy społecznej. Wersja robocza”, str. 410]
 → tolerancja tradycyjna

tolerancja wyzwalająca, tolerancja nietolerująca Tolerancja wyzwalająca - tolerancja nietolerująca reakcyjną większość, ale tolerującą postępową mniejszość, która ma moralne prawo - w imię postępu - do nietolerowania sił reakcji.
[za: Krzysztof Karoń, „Historia antykultury . Podstawy wiedzy społecznej. Wersja robocza”, str. 411]
 → tolerancja postępowa

twór materialny → człowiek

ucisk, ciemiężenie → stawianie wymagań, egzekwowanie obowiązków

ucisk duchowy → religia

umowa społeczna (prawda uzgodniona) → wiedza, prawda

usunięcie płodu → zabicie dziecka w łonie matki

uwłaczanie godności człowieka → ocenianie czynów

użyteczność → prawda

wesołość → radość

wiedza absolutna → wiedza eksperta, biegłego sądowego

wolność → uleganie instynktom i namiętnościom

wyrocznia → ekspert, biegły sądowy

wyraz humanizmu → eutanazja

zabijanie dzieci w łonie matki → prawo matki

zacofanie → religia katolicka

zacofaniec → katolik

zastępowanie → wspieranie

zjednoczenie → jednomyślność

zlepek komórek → nienarodzone dziecko

zło → prawo Boże, prawo naturalne

zło społeczne → konserwatyzm

zmiana → postęp

zniewolenie → religia katolicka

związki partnerskie → wyraz postępu i wolności

żródło patologii → rodzina

żródło przemocy → rodzina


Wyślij komentarz:koperta