cojak.net.pl

Stan demokracji

Polska jest krajem o ustroju demokratycznym i członkiem wspólnoty państw demokratycznych.
Demokracja jest systemem politycznym, do którego poprawnego funkcjonowania wymagana jest świadoma aktywność polityczna istotnej części społeczeństwa, oparta na wysokim poziomie intelektualnym i moralnym.

Powyższe stwierdzenia implikują, że wiedza o tym czym jest demokracja powinna być powszechna. Wydaje się jednak, że tak nie jest. A co o tym świadczy?

Po pierwsze w przestrzeni publicznej debaty na temat istoty demokracji i jej formy w naszym kraju odbywają się tylko sporadycznie i w ograniczonych zakresie.
Brakuje prawdziwych dyskusji na temat demokracji w ogóle oraz możliwych jej formach w Polsce.
Pojawiające się w dominujących mediach teksty i wypowiedzi mają raczej charakter przekazów indoktrynujących, a nie wypowiedzi polemicznych.

Może to sugerować, że wiedza społeczeństwa o demokracji, zwłaszcza współczesnej jest kompletna i wszystko jest jasne. Tak jednak nie jest.
Między formami demokracji w różnych państwach istnieją wyraźne różnice, które spowodowane są ich historią, kulturą oraz temperamentem politycznym ich mieszkańców, jak również uwarunkowaniami geopolitycznymi.
Ponadto stan demokracji w danym państwie nie jest czymś stałym, lecz może zmieniać się, poprawiać lub pogarszać, z czasem, w zależności od uwarunkowań zewnętrznych oraz wydarzeń wewnętrznych.

Pomiar jakości formy rządów

Ten stan rzeczy odzwierciedlają próby systematycznego pomiaru jakości demokracji. Jednoznaczna ocena stanu demokracji jest trudna, ponieważ na temat pojęcia demokracji trwają ciągłe dyskusje.
Mimo tego podejmowane są próby usystematyzowania pomiaru jakości demokracji (np. the Economist Intelligence Unit’s Index of Democracy, Freedom House, Polity IV, Vanhanen’s Index of Democracy, the Index of Effective Democracy).

Od 2006 roku firma Economist Intelligence Unit (EIU) wyznacza okresowo tzw. wskaźnik demokracji (Index of Democracy) dla 167 krajów (165 niezależnych państw i 2 terytoriów) oraz 7 regionów świata.
Na wynik składają się oceny procedury wyborczej i pluralizmu, funkcjonowania administracji publicznej, aktywności politycznej obywateli, kultury politycznej oraz wolności obywatelskich notka Szczegółowy opis modelu oceny stanu demokracji znajduje się w załączniku do raportu EUI za rok 2021 na str. 72-81.

Na wypadkową wartość wskaźnika demokracji mają duży wpływ odpowiedzi na pytania o:

  1. wolność i uczciwość wyborów,
  2. bezpieczeństwo głosujących,
  3. wpływ obcych mocarstw na rząd,
  4. zdolność urzędników państwowych do wdrażania polityk.

Największa wartość wskaźnika wynosi 10 (100%). W zależności od jego wartości stan demokracji określa się jako demokrację pełną (Full democracy), demokrację wadliwą (Flawed democracy), mieszaną formę rządów (Hybrid regime) i autorytarną formę rządów (Authoritarian regime).
Zakresy punktów dla poszczególnych rodzajów form rządów:

  1. Demokracja pełna (D): 8-10 punktów (80-100%).
  2. Demokracja wadliwa (DW): 6-7,9 punktów (60-79%).
  3. Mieszana forma rządów (M): 4-5,9 punktów (40-59%).
  4. Autorytarna forma rządów (A): < 4 punkty (< 40%).

Aktywność polityczna obywateli może mieć trzy formy:

  1. wystąpienia publiczne i udział w przedsięwzięciach na forum publicznym, np. udział w demonstracjach,
  2. udział w inicjatywach w celu oddziaływania na polityków w ciałach ustawodawczych lub wykonawczych, np. podpisywanie petycji,
  3. udział w wyborach, np. głosując na polityków lub partię (prawo czynne wyborcze) lub kandydując (prawo bierne wyborcze).

Istnieje wiele określeń kultury politycznej. Wg jednej z definicji (Jerzy J. Wiatr) kultura polityczna to ogół postaw, wartości i wzorów zachowań dotyczących wzajemnych stosunków władzy i obywateli. Obejmuje ona:

  • wiedzę o polityce, znajomość faktów, zainteresowanie polityką;
  • ocenę zjawisk politycznych, sądy jak powinna być sprawowana władza;
  • emocjonalny stosunek do Ojczyzny, państwa, wrogów;
  • uznane wzory zachowań politycznych.

Dla demokracji najwłaściwszy jest model uczestniczącej kultury politycznej, w której obywatele dążą do uzyskania pełnej wiedzy o życiu politycznym i pragną w nim aktywnie uczestniczyć.

Wg słownika PWN przez wolności obywatelskie rozumie się sformułowane przez konstytucję i ustawodawstwo zobowiązanie władzy państwowej do nieingerowania w określone sfery życia osobistego i publicznego obywateli.

Wyniki oceny jakości demokracji

W tabeli 1a zebrano wyniki oceny stanu demokracji w okresie 2006-2021. W wierszach poszczególnych kolumn podano liczbę krajów w poszczególnych grupach form rządów.

W tabeli 1b przedstawiono strukturę czterech form rządów w 2021 roku wg liczby państw i ludnościnotka Określenie "świat" odnosi się do ludności 167 państw objętych oceną wskaźnika demokracji. Ponieważ badanie nie obejmuje tylko bardzo małych państw, to jest to prawie cała szacowana ludność świata..

Tabela 1a: Wyniki oceny stanu demokracji w okresie 2006-2021

Rok Stan demokracji
Demokracja pełna Demokracja wadliwa Mieszana forma rządów Autorytarna forma rządów
2021 21 53 34 59
2020 23 52 35 57
2019 22 54 37 54
2018 20 55 39 53
2017 19 57 39 52
2016 19 57 40 51
2015 20 59 37 51
2014 24 52 39 52
2013 25 54 36 52
2012 25 54 37 51
2011 25 53 37 52
2010 26 53 33 55
2008 30 50 36 51
2006 28 54 30 55

Tabela 1b: Wyniki oceny stanu demokracji w 2021 roku wg liczby państw i ludności

  Liczba państw % państw % ludności świata
Pełna demokracja 21 12,6 6,4
Demokracja wadliwa 53 31,7 39,3
Mieszana forma rządów 34 20,4 17,2
Autorytarna forma rządów 59 35,3 37,1

W roku 2021 liczba pełnych demokracji zmniejszyła się do 21 z 23 w 2020 roku, gdyż tę grupę opuściły Chile (pozycja 25) i Hiszpania (pozycja 24), które spadły do grupy demokracji wadliwych. Liczba państw w tej ostatniej grupie zwiększyła się o 1 (jeden) do 53, bowiem zasiliły ją - oprócz Chile i Hiszpanii - Mołdawia (pozycja 69), Macedonia Północna (pozycja 73) i Czarnogóra (pozycja 74), które awansowały z grupy mieszanej formy rządów, z której zaś do grupy krajów o mieszanej formie rządów przemieściły się: Tunezja (pozycja 75), Paragwaj (pozycja 77), Ekwador (pozycja 81) i Meksyk (pozycja 86). Do tej ostatniej grupy awansowała natomiast - z grupy państw o autorytarnej formie rządów - Mauretania (pozycja 108). Następujące państwa: Liban (pozycja 111), Kirgizja (pozycja 115) i Haiti (pozycja 119) utraciły status krajów o mieszanej formie rządów i są teraz w grupie państw o autorytarnej formie rządów.

Na poniższych trzech wykresach zilustrowano zmiany stanu rządów. Wykres 1 przedstawia procentową zmianę liczby krajów z poszczególnymi formami rządów w stosunku do roku 2006.
Wykres 2 przedstawia strukturę czterech form rządów w poszczególnych latach, zaś wykres 3 - to samo dla dwóch zagregowanych grup. Na etykietach wykresów słupkowych podano liczby krajów.

Wykres 1: Dynamika zmian liczby państw w latach 2006-2021
Wykres 1

Wykres 2: Zmiana struktury form rządów dla czterech grup w latach 2006-2021
Wykres 2

Wykres 3: Zmiana struktury form rządów dla dla dwóch zagregowanych grup w latach 2006-2021
Wykres 3
Najlepszym i najkrótszym komentarzem zmian stanu demokracji na świecie są tytuły kolejnych raportów EIU:
2008:
Democracy in stagnation/Stagnacja demokracji
2010:
Democracy in retreat/Demokracja w odwrocie
2011:
Democracy under stress/Demokracja pod naciskiem
2012:
Democracy at a standstill/Zastój demokracji
2013:
Democracy in limbo/Demokracja w zawieszeniu
2014:
Democracy and its discontents/Demokracja i jej kontestatorzy
2015:
Democracy in an age of anxiety/Demokracja w okresie niepokoju
2016:
Revenge of the “deplorables”/Odwet "godnych pożałowania"
2017:
Free speech under attack/Atak na wolność słowa
2018:
Political participation, protest and democracy/Udział w polityce, protest i demokracja
2019:
A year of democratic setbacks and popular protest/Rok niepowodzeń demokracji i powszechnego protestu
2020:
In sickness and in health?/Chora i zdrowa?
2021:
The China Challenge/Chińskie wyzwanie

Współgrają one szczególnie dobrze z wykresem 3

Tabela 2: Wyniki oceny dla państw zajmujących czołowe lokaty oraz innych wybranych w poszczególnych rodzajach formy rządów w roku 2021

Państwo Pozycja Punktacja końcowa Punkty wg kategorii
I Procedura wyborcza i pluralizm II Funkcjonowanie administracji publicznej III Aktywność polityczna obywateli IV Kultura polityczna V Swobody obywatelskie
Demokracja pełna
Norwegia 1 9,75 10,00 9,64 10,00 10,00 9,12
Nowa Zwlandia 2 9,37 10,00 8,93 9,44 8,75 9,71
Finlandia 3 9,27 10,00 9,29 8,89 8,75 9,41
Demokracja wadliwa
Francja 22 7,99 9,58 7,50 7,78 6,88 8,24
Izrael 23 7,97 9,58 7,50 10,00 6,88 5,88
Hiszpania 24 7,94 9,58 7,14 7,22 7,50 8,24
St. Zj. Ameryki 26 7,85 9,17 6,43 8,89 6,88 8,82
Estonia 27 7,84 9,58 7,86 6,67 6,88 8,24
Czechy 29 7,74 9,58 6,43 6,67 7,50 8,53
Słowenia 35 7,54 9,58 6,43 7,22 6,25 8,24
Łotwa 38 7,31 9,58 6,07 6,11 6,25 8,53
Litwa 40 7,18 9,58 6,07 6,11 5,63 8,53
Słowacja 45 7,03 9,58 6,43 5,56 5,63 7,94
Polska 51 6,80 9,17 6,07 6,67 5,63 6,47
Bułgaria 53 6,64 9,17 5,36 7,22 4,38 7,06
Chorwacja 56 6,50 9,17 6,07 6,11 4,38 6,76
Węgry 56 6,50 8,33 6,43 5,00 6,25 6,47
Rumunia 61 6,43 9,17 6,07 6,11 3,75 7,06
Serbia 63 6,36 8,25 6,07 6,67 3,75 7,06
Albania 68 6,11 7,00 6,43 4,44 5,63 7,06
Mołdawia 69 6,10 7,00 5,71 6,67 4,38 6,76
Mieszana forma rządów
Bangladesz 75 5,99 7,42 6,07 5,56 5,63 5,29
Tunezja 75 5,99 7,50 4,64 7,22 5,00 5,59
Paragwaj 77 5,86 8,75 5,36 5,00 3,13 7,06
Ukraina 86 5,57 8,25 2,36 6,67 5,00 5,59
Autorytarna forma rządów
Palestyna 109 3,94 3,33 0,14 8,33 4,38 3,53
Kuwejt 110 3,91 3,58 3,93 4,44 4,38 3,24
Burkina Faso 111 3,84 3,00 2,36 5,00 5,00 3,82
Liban 111 3,84 3,50 1,14 6,67 3,75 4,12
Rosja 124 3,24 1,75 2,14 4,44 3,75 4,12
Białoruś 146 2,41 0,00 2,00 3,89 4,38 1,76

W tabeli 3 i na wykresie 4 przedstawiono lokaty Polski w okresie 2006-2021. Przez cały ten okres Polska znajdowała się w grupie państw o demokracji wadliwej.

Tabela 3: Lokaty Polski w latach 2006-2021

Rok Pozycja Punktacja końcowa Punkty wg kategorii
I Procedura wyborcza i pluralizm II Funkcjonowanie administracji publicznej III Aktywność polityczna obywateli IV Kultura polityczna V Swobody obywatelskie
2021 51 6,80 9,17 6,07 6,67 5,63 6,47
2020 50 6,85 9,17 5,71 6,67 5,63 7,94
2019 57 6,62 9,17 6,07 6,11 4,38 7,35
2018 54 6,67 9,17 6,07 6,11 4,38 7,65
2017 53 6,67 9,17 6,07 6,11 4,38 7,65
2016 52 6,83 9,17 5,71 6,67 4,38 8,24
2015 48 7,09 9,58 5,71 6,67 4,38 9,12
2014 40 7,47 9,58 5,71 6,67 6,25 9,12
2013 44 7,12 9,58 6,43 6,11 4,38 9,12
2012 44 7,12 9,58 6,43 6,11 4,38 9,12
2011 45 7,12 9,58 6,43 6,11 4,38 9,12
2010 48 7,05 9,58 6,07 6,11 4,38 9,12
2008 45 7,30 9,58 6,07 6,11 5,63 9,12
2006 46 7,30 9,58 6,07 6,11 5,63 9,12


Wykres 4: Zmiana wskaźnika demokracji EIU dla Polski w latach 2006-2021

Wykres 4

W okresie 2006-2021 zmiany punktacji występowały we wszystkich kategoriach.
W roku 2021 ocena procedury wyborczej (I) utrzymała się na poziomie z lat 2016-2020; ocena funkcjonowania administracji publicznej (II) została podwyższona w stosunku do lat 2029-2020, do poziomu z lat 2017-2019; ocena aktywności politycznej obywateli (III) nie zmieniła się w stosunku do roku 2020, była na najwyższym dotychczas poziomie z lat 2014-2016; ocena kultura politycznej (IV) została utrzymana na poziomie roku 2020, była taka sama jak w latach 2006 i 2008, ale nie przekraczając maksymalnej wartości z roku 2014; ocena swobód obywatelskich (V) była najniższa w badanym okresie 2016-2021. W rezultacie tych zmian punktacja końcowa zmniejszyła się zaledwie o 0,05 w stosunku do roku 2020.

W tabelach 4 i 5 przedstawiono lokaty Ukrainy i Rosji w okresie 2006-2021. Ponieważ kraje zmieniły grupy przynależności, to w kolumnie drugiej obok pozycji jest umieszczony odpowiedni skrót nazwy formy rządów.

Tabela 4: Lokaty Ukrainy w latach 2006-2021

Rok Pozycja Punktacja końcowa Punkty wg kategorii
I Procedura wyborcza i pluralizm II Funkcjonowanie administracji publicznej III Aktywność polityczna obywateli IV Kultura polityczna V Swobody obywatelskie
2021 86/M 5,57 8,25 2,36 6,67 5,00 5,59
2020 79/M 5,81 8,25 2,71 7,22 5,00 5,88
2019 78/M 5,90 7,42 2,71 6,67 6,25 6,47
2018 84/M 5,69 6,17 3,21 6,67 6,25 6,18
2017 83/M 5,69 6,17 3,21 6,67 6,25 6,18
2016 86/M 5,70 5,83 3,93 6,67 5,00 7,06
2015 88/M 5,70 5,83 3,93 6,67 5,00 7,06
2014 92/M 5,42 5,83 3,93 5,56 5,00 6,76
2013 85/M 5,84 7,92 4,29 5,56 4,38 7,06
2012 80/M 5,91 7,92 4,64 5,56 4,38 7,06
2011 79/M 5,94 8,33 4,64 5,00 4,38 7,35
2010 67/DW 6,30 9,17 5,00 5,00 4,38 7,94
2008 53/DW 6,94 9,58 5,36 5,56 6,25 7,94
2006 52/DW 6,94 9,58 5,71 5,56 5,63 8,24

W tym okresie systematycznie zmniejszała się punktacja końcowa Ukrainy oraz obniżała się jej pozycja w klasyfikacji. W rezultacie Ukraina spadła z grupy państw o demokracji wadliwej (DW) do grupy państw z mieszaną formą rządów (M).

Tabela 5: Lokaty Rosji w latach 2006-2021

Rok Pozycja Punktacja końcowa Punkty wg kategorii
I Procedura wyborcza i pluralizm II Funkcjonowanie administracji publicznej III Aktywność polityczna obywateli IV Kultura polityczna V Swobody obywatelskie
2021 124/A 3,24 1,75 2,14 4,44 3,75 4,12
2020 124/A 3,31 2,17 2,14 5,00 3,13 4,12
2019 134/A 3,11 2,17 1,79 5,00 2,50 4,12
2018 144/A 2,94 2,17 1,79 5,00 2,50 3,24
2017 135/A 2,17 1,79 3,93 5,00 2,50 4,41
2016 134/A 3,24 2,67 2,5 5,00 2,50 3,53
2015 132/A 3,31 2,67 2,86 5,00 2,50 3,53
2014 132/A 3,39 3,08 2,86 5,00 2,50 3,53
2013 125/A 3,59 3,50 2,86 5,00 2,50 4,12
2012 122/A 3,74 3,92 2,86 5,00 2,50 4,41
2011 117/A 3,92 3,92 2,86 5,00 3,13 4,71
2010 107/M 4,26 5,25 3,21 5,00 3,13 4,71
2008 107/M 4,48 5,25 2,86 5,56 3,75 5,00
2006 102/M 5,02 7,00 3,21 5,56 3,75 5,59

Dla porównania w tabeli 6 przedstawiono lokaty Białorusi w okresie 2006-2021. Przez cały ten okres Białoruś znajdowała się w grupie państw rządzonych autokratycznie.

Tabela 6: Lokaty Białorusi w latach 2006-2021

Rok Pozycja Punktacja końcowa Punkty wg kategorii
I Procedura wyborcza i pluralizm II Funkcjonowanie administracji publicznej III Aktywność polityczna obywateli IV Kultura polityczna V Swobody obywatelskie
2021 146/A 2,41 0,00 2,00 3,89 4,38 1,76
2020 148/A 2,59 0,00 2,00 3,89 5,00 2,06
2019 150/A 2,48 0,92 2,00 2,78 4,38 2,35
2018 137/A 3,13 0,92 2,86 3,89 5,63 2,35
2017 138/A 3,13 0,92 2,86 3,89 5,63 2,35
2016 127/A 3,54 1,33 3,57 3,89 6,25 2,65
2015 127/A 3,62 1,75 3,57 3,89 6,25 2,65
2014 125/A 3,69 1,75 3,93 3,89 6,25 2,65
2013 142/A 3,04 1,75 2,86 3,89 4,38 2,35
2012 141/A 3,04 1,75 2,86 3,89 4,38 2,35
2011 139/A 3,16 1,75 2,86 3,89 4,38 2,94
2010 130/A 3,34 2,58 2,86 3,33 4,38 3,53
2008 132/A 3,34 2,58 2,86 3,33 4,38 3,53
2006 128/A 3,34 2,58 2,86 3,33 4,38 3,53

Procesy podobne jak na Ukrainie miały miejsce w badanym okresie w Rosji, która z grupy państw z mieszaną formą rządów (M) przeszła do grupy państw rządzonych autokratycznie (A).
Do 2013 roku Rosja zajmowała w klasyfikacji pozycję wyższą niż Białoruś. W okresie 2014-2018 było na odwrót. W roku 2019 Rosja poprawiła swoją lokatę o 10 miejsc ze 144 na 134 i wyprzedziła Białoruś. W roku 2020 Rosja uplasowała się na 124 miejcu (poprawa ponownie o 10 miejsc), nadal zajmuje tę sama lokatę i wyprzedza Białoruś w klasyfikacji, mimo że ta poprawiła swoją pozycję o dwa miejsca (146) w stosunku do poprzedniego roku.

W celu pokazania globalnego stanu demokracji na świecie, w tabeli 7 pokazano wynik zagregowanej analizy stanu demokracji dla 7 regionów oraz całego świata, którego ilustracją jest wykres 5.

Tabela 7: Zmiana wskaźnika demokracji EIU w latach 2006-2021 wg regionów

Tabela 7

Wykres 5: Zmiana wskaźnika demokracji EIU w latach 2006-2021 według regionów

Wykres 5

Od jakiegoś czasu demokracja nie cieszy się dobrym zdrowiem. Powyższa tabela oraz wykres unaoczniają regres lub stagnację demokracji na świecie od 2006 roku. Regresywne tendecje zaczęły się w latach 90. ubiegłego wieku, przyspieszyły w XXI wieku i osiągnęły apogeum w jego drugiej dekadzie. W porównaniu z rokiem 2020, ocenę stanu demokracji podwyższono w 47 (28,1%) i obniżono w 74 (44,3%) państwach. W 46 (27,5%) państwach ocena stanu demokracji nie zmieniła się. W roku 2021 ogólna średnia ocena stanu demokracji obniżyła się kolejny rok z rzędu do 5,28 z 5,37 w roku 2020, 5,44 w roku 2019 i 5,48 w roku 2018. Jest to zdecydowanie najgorszy wynik od czasu stworzenia wskaźnika w 2006 roku. W latach 2020-2021 siłę demokracji wystawił na próbę dodatkowo wybuch pandemii koronawirusa. Pogorszenie stanu demokracji nastąpiło w dużej mierze - ale nie tylko - z powodu narzuconych przez rządyograniczeń wolności osobistej i wolności obywatelskich w odpowiedzi na pandemię koronawirusa.

Zmienia się ocena stanu demokracji w poszczególnych krajach i regionach. Rzuca się w oczy olbrzymie rozwarstwienie stanu demokracji między poszczególnymi regionami. Największe wartości wskaźnika demokracji EIU posiadają regiony Ameryka Północna (2 państwa), Europa Zachodnia (21 państw) i Ameryka Łacińska (24 państwa). Wskaźniki demokracji, zbliżone do siebie i  tylko trochę niższe od Ameryki Łacińskiej, mają regiony: Azja i Australia z Oceanią (27 państw) oraz Europa Wschodnia (28 państw).

Należy jednak wziąć pod uwagę fakt, że nazwy tych dwóch ostatnich regionów mogą wprowadzać w błąd, co do jednorodności cywilizacyjnej i historycznej krajów objętych wspólnym mianem, podobnie jak w przypadku pierwszych trzech regionów. Tymczasem - w przypadku regionu Australia z Oceanią kryterium jego wyodrębnienia jest położenie geograficzne, co powoduje, że w jednym worku znajdują się kraje zróżnicowane bardzo pod względem kulturowym i politycznym oraz wielkości. Do tego regionu zaliczono kraje, takie jak Chiny, Indie, Japonia, Australia, Nowa Zelandia, Korea Płd. i Korea Płn., Kambodża i Laos, Afganistan i Pakistan. Grupę Europa Wschodnia tworzą zaś Rosja i  byłe republiki oraz europejskie państwa ze strefy wpływów ZSRR.

Racjonalniejszy i użyteczniejszy dla potrzeb analizy stanu demokracji byłby podział tych dwóch silnie zróżnicowanych regionów na mniejsze, ale spójniejsze jednostki, podobnie jak w przypadku kontynentu afrykańskiego (Afryka Środkowo-Wschodnia oraz Czarna Afryka. Sensowność takiego rozwiązania pokazuje różnica wartości wskaźników demokracji dla tych regionów - wskaźnik Czarnej Afryki jest większy prawie o 23% od wskaźnika Afryki Środkowo-Wschodniej.

Wg ekspertów EIU objawy regresu demokracji to:

  • coraz większy nacisk na zarządzanie przez elity/ekspertów, zamiast na powszechną demokrację uczestniczącą,
  • rosnący wpływ niewybieralnych, niepodlegających rozliczeniu instytucji i organów eksperckich,
  • usunięcie ze sceny politycznej istotnych kwestii o znaczeniu narodowym i rozstrzyganie ich przez polityków, ekspertów lub ponadnarodowe organy za zamkniętymi drzwiami,
  • pogłębiająca się przepaść między politycznymi elitami i partiami, z jednej strony, a krajowymi elektoratami, z drugiej strony,
  • zmniejszenie wolności obywatelskich, w tym wolności mediów i wolności słowa.

Na wykresach 6 i 7 przedstawiono zmiany wskaźnika demokracji odpowiednio w grupie dawnych krajów sowieckiej strefy wpływów lub państw, które powstały po ich rozpadzie oraz wybranych krajów Europy Zachodniej.

Wykres 6: Zmiana wskaźnika demokracji EIU dla wybranych krajów regionu Europa Wschodnia w latach 2006-2021

Wykres 6

Wykres 7: Zmiana wskaźnika demokracji EIU dla wybranych krajów regionu Europa Zachodnia w latach 2006-2021

Wykres 7

W państwach z pewną formą demokracji żyło w roku 2021 45,7% ludności świata. Ten odsetek jest mniejszy niż w roku 2020 - 49,4% i 2019 - 48,4%. W pełnych demokracjach żyło tylko 6,4% ludności świata, tj. mniej niż w roku 2020 - 8,4%, ale więcej niż w roku 2019 - 5,7%. W państw rządzonych autokratycznie żyło w 2021 roku 37,1% ludności świata, tj. więcej niż w latach 2019-2020 - 35,6%. Na rys. 1 przedstawiono rozkład wskaźnika demokracji EIU w skali globu w roku 2020, a na rys. 2 zestawiono PNB (GDP) gospodarek G20 z wartościami wskaźnika demokracji (DI) oraz pozycjami w klasyfikacji DI w roku 2021.

Rys. 1: Rozkład wskaźnika demokracji EIU w skali globu w roku 2020

Rysunek 2

Rys. 2: Porównanie nominalnego PNB (mld USD), wskaźnika demokracji (DI) i lokat w klasyfikacji DI dla gospodarek G20 w roku 2021

Rysunek 1

Użyteczność wskaźnika demokracji EIU

Z analizy przedstawionych danych wynika, że metoda opracowana przez EIU pozwala na okresową ocenę i porównanie jakości demokracji oraz badanie trendów jej zmian w poszczególnych krajach. Należy mieć jednak świadomość, że na wynik oceny mogą mieć wpływ preferencje polityczne oraz światopoglądowe respondentów.
Otwartą kwestią jest przydatność tej metody oceny w przypadku istotnych jakościowych oraz ilościowych zmian sytuacji politycznej i społecznej na dużych obszarach, przekraczających granice państw narodowych, np. spowodowanych postępującą globalizacją ekonomiczną i masowymi ruchami migracyjnymi, w warunkach silnego zróżnicowania cywilizacyjnego, historycznego i politycznego.
Chodzi tu o zmiany, których skala wymyka się spod kontroli społeczeństw obywatelskich oraz procesów demokratycznych, czego skutkiem jest degeneracja „starych/dojrzałych demokracji” oraz brak rozwoju „młodych demokracji”, co prowadzi do istnienia „demokracji fasadowych”.

Problematyczna może być obiektywność głębszych wniosków wyciągniętych w rocznych raportach EIU co do przyczyn i skutków zmian wartości wskaźników demokracji, gdyż jakość diagnozy zależy od jakości obrazu stanu rzeczywistego, a ten powstaje w wyniku agregacji indywidualnych ocen.

Przykładem innej oceny stanu oraz zmian w demokracjach w Europie i Stanach Zjednoczonych jest np. książka "Nienawiść do demokracji" Jacquesa Rancière'a, krytyka zachodnich elit intelektualnych i filozofa polityki, ucznia i współpracownika Louisa Althussera, francuskiego filozofa marksistowskiego.


Wyślij komentarz:koperta